boeken lezen

Als ik een lijst zou moeten maken met boeken die ik met groot plezier gelezen heb, dan zou Ossenkop er zeker op komen te staan. De komende tijd geef ik het aan iedereen cadeau voor wie ik geacht word een verjaardagscadeau te kopen.

Gisteren was het weer zover maar de boekhandel hier om de hoek had Ossenkop niet in voorraad. Het lag niet op de tafels en het stond ook niet in de kast waar ik aan het zoeken was. “Daarin staan alleen de klassiekers”, zei de vrouw van de winkel.

Ossenkop is niet nieuw en won in 2025 de Hebban debuut (DEBUUT!) prijs. Maar totdat Ossenkop in die kast met de klassiekers staat, kan het niet genoeg aandacht krijgen.

Ossenkop doet denken aan Kaas, de klassieker van Willem Elsschot. Die komt sowieso op de lijst en stond ook al niet in de kast met klassiekers! Het is een sympathieke boekhandel maar er valt daar nog heel wat werk te verrichten.

Maarten ’t Hart is ook goed te spreken over Ossenkop. (Zijn recensies voor boekhandel De Kler zijn ook een aanrader trouwens). 

Nu ik hem genoemd heb vind ik dat er ook een boek van hem op de lijst moet. Hij schreef er genoeg tenslotte. Misschien wordt het wel het boek dat hij over zijn moeder schreef. Ik zal het voor de zekerheid nog eens lezen want die lijst mag niet teleurstellen natuurlijk.

Ik ben bang dat ik een trauma heb, zei Linda Polman.
Natuurlijk heeft u een trauma, antwoordde de psychiater. Maar u heeft er blijkbaar geen last van.

In een marathoninterview vertelt de onderzoeksjournaliste over een massaslachting in Rwanda waar ze getuige van was. ‘Ik raakte in een shock die mij in staat stelde, gedistantieerd van mezelf te handelen’, vertelt ze Hans Jaap Melissen, de interviewer.
Van de gruwelijkheden krijgt ze tot haar eigen verbazing, geen last. ‘Ik dacht er niet aan. Lag er niet wakker van. Ik droomde er niet over.’

Toch gaat ze, gealarmeerd door collega’s die gemankeerd uit Joegoslavië terugkwamen, naar Centrum ’40-’45, een instituut gespecialiseerd in traumaverwerking.

De psychiater van dienst ontvouwt haar zijn theorie: de mens is een emmer. Gedurende het leven raakt die emmer gevuld. Als de emmer overstroomt, gaat het mis. Polmans emmer was nog niet vol en stroomde niet over.

Ik fantaseerde er op door. Dat niet iedereen dezelfde maat emmer heeft. Of dat er bij sommige mensen misschien wel een heel klein gaatje in zit. Zo kwam There’s a Hole in my Bucket in een heel ander daglicht te staan.

De mooiste uitvoering van het beroemde liedje hoorde ik, toevallig of niet, op de begrafenis van een moeder wier kinderen en man bij wijze van spreken tot aan hun enkels in de inhoud van elkaars overgelopen emmers stonden. Toch maakte die moeder op mij altijd een vrij opgeruimde indruk.

Linda Polman | Het hele interview | Hans Jaap Melissen |

‘We zijn de dode olifanten die achterblijven wanneer het ivoor er zonder pardon is afgesloopt.’
Een metafoor van Marleen Stikker uit Het internet is stuk, haar boek met de optimistische ondertitel: maar we kunnen het repareren.

Het internet is stuk bestaat uit drie delen: De opkomst van het internet, een angstaanjagend middendeel en een optimistische afsluiter. Die doet na alle datahandel, surveillance capitalism, artificial intelligence en door dictators gefinancierde start ups die onze samenleving ontwrichten nogal naïef aan. Maar Marleen Stikker heeft er meer verstand van dan ik. Daar hou ik me dan maar aan vast.

Datastropers

Als iets gratis is, ben je zelf het product. Dat dringt maar heel langzaam tot de mensheid door. Maar onze data worden niet alleen door ‘gratis’ diensten verzameld. Het gebeurt permanent. Op straat, in de winkel, op het vliegveld of station. Via onze telefoon, computer of leasefiets.

Bedrijven en instanties die onze data verzamelen weten onze naam, geboortedatum, seksuele voorkeur, politieke voorkeur, geschat jaarinkomen, stroomverbruik, -inclusief wanneer, waarvoor en hoelang – om maar wat te noemen. Ze weten naar welke programma’s we kijken, waarvoor of waartegen we verzekerd zijn, waar we geld aan uitgeven en op welk moment we dat doen. Ze weten wanneer we ons waarheen verplaatsen en of we dat met de auto, een Uber, een leenfiets of het openbaar vervoer doen. En ze weten nog veel en veel meer. Ze verzamelen die data via apparaten die we niet open kunnen maken, via code die we niet kunnen lezen, via algoritmes die geheim zijn.

Met onze gegevens worden zakken vol geld verdiend. Ze worden verkocht en gekocht. Wij weten niet door wie en we weten niet aan wie. Maar ongetwijfeld ook door en aan mensen, bedrijven en politiek leiders , die niet altijd het beste met ons voor hebben.

Datahandel is maar een van de aspecten die in Het internet is stuk aan bod komen. Ik zeg: lees dat boek. Al word je er, ondanks die optimistische afsluiter, niet bepaald vrolijk van.

“Er hangt een stroperige, weeë lucht en er ligt een vlies op de hemel zoals het vlies over de ogen van de blinden ligt. De gletsjer hoest, de bergen ontpoppen zich als een woeste, wrede godheid die de mensen straft omdat ze zich hebben willen meten met wat sterker is dan zij.

uit : Nawoord van de vertaler

De grote angst in de bergen van de Zwitser Charles-Ferdinand Ramuz is een prachtig, sprookjesachtig, ‘bij vlagen hallucinatoir’ geschreven boek waarin zich niet minder dan een ramp voltrekt. De vertaling van Rokus Hofstede is prachtig.

Tot mijn grote vreugde bewoont Hofstede samen met Martin de Haan een virtuele schrijfkamer: Blog en archief, ramsjwinkeltje en privé-encyclopedie. Lang leve het internet.

Voor diegenen die ook een brede belangstelling hebben: Charles-Ferdinand Ramuz schreef nog veel meer, waaronder de tekst van Stawinsky’s Histoire du soldat, hieronder waarschijnlijk in de vertaling van Martinus Nijhoff.

Nooit was ik zo onder de indruk van een schrijver als van Joseph Roth. Hij schrijft zonder inleiding over het verloren gaan van zijn geliefde wereld waarvan hij wist: die komt nooit weerom. Hij groeide op in het Oostenrijks-Hongaarse Rijk.

Zijn beschrijving van het uiteenvallen daarvan doet denken aan ons eigen Europa, dat te groot is geworden en onbestuurbaar lijkt en verstrikt is geraakt in haar eigen regels en wetten en verguisd wordt, zelfs door politici die van haar houden, maar die enkel om stemmen te winnen, meehuilen met de wolven in het bos en nu het tij niet meer lijken te kunnen keren.

Joseph Roth’s boeken verschenen in Nederland bij Atlas Contact en bij Bas Lubberhuizen. Zijn Gesammelte Werken worden door Scheltema voor €11,95 bij u thuis bezorgd.

Ik ben niet de enige die door Joseph Roth is gegrepen. Er is een internationaal Joseph Rothgenootschap  en ook een Vlaams-Nederlands Joseph Roth Genootschap .

“de sceptische lichtzinnigheid, de melancholieke waanwijsheid, de zondige nonchalance, de hoogmoedige verlorenheid, allemaal tekenen van de ondergang die wij toen nog niet zagen komen.  Boven de glazen waar we overmoedig uit dronken, kruiste de onzichtbare dood reeds zijn knokige handen. “

Uit Kapucijner Crypte, vertaling Wilfred Oranje

De auteur van bestseller Kalme Chaos vond dat men hoofdpersoon Pietro Paladini wel erg sympathiek was gaan vinden. Ten onrechte, aldus zijn schepper. Daarom schreef hij Zeldzame Aarden. Zodat het beeld zou worden worden bijgesteld.

Sandro Veronesi wil zijn door Rob Gerritsen in het Nederlands vertaalde boeken, in het Italiaans laten terugvertalen en vermoedt dat dat een beter boek op zal leveren dan zijn eigen origineel.

Rob Gerritsen begint gelijk met vertalen en weet, terwijl hij daarmee bezig is, niet hoe het verhaal verlopen zal. Dat houdt het spannend, zegt hij.

Volgens Veronesi is de opera er debet aan, dat de XXste eeuwse, Italiaanse literatuur, zo ‘armoedig’ is. ‘Terwijl er in de rest van Europa, romans werden geschreven hield het literair potentieel van Italië zich in de XIXe eeuw bezig met het schrijven van libretti.’

Ja ja. De uitreiking van de Europese Literatuur Prijs aan Sandro Veronesi en Rob Gerritsen was bijzonder informatief.